This text is replaced by the Flash movie.

Przemyśl


Tekst polski English version  
 

PRZEMYŚL - WIADOMOŚCI OGÓLNE

Przemyśl położony jest w południowo-wschodniej Polsce w województwie podkarpackim. Miasto znajduje się nad rzeką San, na pograniczu Pogórza Karpackiego, Kotliny Sandomierskiej oraz Płaskowyżu Sańsko-Dniestrzańskiego, niedaleko od granicy państwowej z Ukrainą. Zaliczane jest do najstarszych miast w kraju, a jednocześnie do miast o największej liczbie zabytków. Przemyśl liczy ponad 65 tysięcy mieszkańców (2009) i jest trzecim pod względem liczby ludności miastem województwa podkarpackiego.

Przemyśl jest miastem wielokulturowym, gdzie od wieków obok siebie mieszkają przedstawiciele wielu narodów, wyznań i obrządków. Ta różnorodność widoczna jest w różnych miejscach i dzielnicach miasta. Przemyśl to także centrum administracji regionalnej, ośrodek przemysłowy i ważny węzeł drogowy i kolejowy położony niedaleko przejścia granicznego w Medyce. Jest obecnie pierwszym miastem Unii Europejskiej.

 

PRZEMYŚL - HISTORIA

Żyzna dolina Sanu zachęcała od tysiącleci do osiedlania się w miejscu gdzie Kotlina Sandomierska styka się z Karpatami. Zaliczane do Słowian Zachodnich plemię Lędzian wzniosło przy skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych gród obronny.

„Roku 6489 (981) poszedł Włodzimierz ku Lachom i zajął grody ich Przemyśl, Czerwień i inne grody”.

Wielokrotnie najeżdżany Przemyśl przechodził z rąk do rąk zdobywany m.in. przez Rusinów i Węgrów, stając się nawet na kilkadziesiąt lat stolicą odrębnego księstwa ruskiego. Jan Długosz zapisał w swoich kronikach:

„Było to miasto podówczas potężne, wielką liczbą obywateli miejscowych i przybyłych osiadłe i w wszelką broń zaopatrzone, obronne rowy głębokimi i okopami znacznej wysokości, tudzież rzeką Sanem, płynącą od północnej strony miasta”.

Ostatecznie Przemyśl przyłączył po 1340 roku ponownie do Polski król Kazimierz Wielki, który nakazał zbudować na górującym nad miastem wzgórzu gotycki zamek.

W XIV wieku na miejskiej pieczęci widniał już herb miasta: kroczący niedźwiedź z umieszczonym nad nim krzyżem. W średniowieczu niedźwiedź, władca europejskich puszcz i borów, symbolizował potęgę, waleczność i nieustępliwość wobec nieprzyjaciół.


Założyciel dynastii Jagiellonów ufundował u stóp Wzgórza Zamkowego gotycką katedrę. Miasto było siedzibą dwóch biskupstw. Kolejni polscy królowie dbali o rozwój Przemyśla. Powstawały w nim nowe budowle świeckie i sakralne, osiedlali się przybysze z kraju i zagranicy, zakładano liczne zgromadzenia zakonne i cechy rzemieślnicze.

W mieście rozpoczęto wówczas budowę potężnych murów obronnych z basztami i trzema bramami. Dowodem zamożności Przemyśla i jego mieszkańców: Polaków, Rusinów, Niemców i Żydów, był wzniesiony przez nich imponujący ratusz, a także wodociąg.

Pierwszy rozbiór Polski w 1772 roku pozbawił przemyślan polskiej państwowości aż na 146 lat. Ziemia Przemyska przypadła Austriakom, którzy na zagarniętych Polsce terenach utworzyli nową prowincję Galicję. Zaborcy szybko zaprowadzili w mieście swoje porządki. Nakazali rozebranie niemal całych murów miejskich, ratusza oraz niektórych kościołów. Miasto zostało nawet sprzedane w ręce prywatne, lecz po interwencjach mieszkańców cesarz Józef II przywrócił Przemyślowi w 1789 roku status wolnego miasta.
 

Austriacy docenili strategiczne położenie Przemyśla podejmując decyzję o wybudowaniu tu potężnej twierdzy. Pierwsze prace fortyfikacyjne wykonano w 1854 roku. Budowę i modernizację fortów oraz polowych fortyfikacji kontynuowano od 1878 roku praktycznie aż do wybuchu I wojny światowej.
 

Na wzgórzach wokół Przemyśla Austriacy zbudowali jedną z najważniejszych twierdzstarego kontynentu, która miała za zadanie zatrzymać nadciągającą ze wschodu armię rosyjską. Miasto otoczone dwoma pierścieniami fortyfikacji przeżywało swoją drugą świetność.

Przemyśl otrzymał połączenie kolejowe z Krakowem, Lwowem i Budapesztem. Powstawały nowe reprezentacyjne budynki, koszary i szpitale, hotele, okazałe kamienice i wille, zakłady przemysłowe i polowe lotniska. Liczba mieszkańców Przemyśla gwałtownie rosła.

Przemyśl odegrał poważną rolę w zmaganiach pomiędzy ówczesnymi europejskimi mocarstwami. Walki o Twierdzę Przemyśl są zaliczane przez historyków do największych bitew XX wieku w Europie. Dzięki powieści Jarosława Haszka „Przygody dobrego wojaka Szwejka” Przemyśl trafił na karty literatury światowej. W lipcu 1915 roku przeżywał tu swoje przygody sam Józef Szwejk.

 

Przemyśl na kartach historii współczesnej

Gdy monarchia Habsburgów chwiała się w posadach, przemyślanie wzorem mieszkańców Lwowa stanęli do walki o polskość swojego miasta. 11 listopada 1918 roku, po krótkich walkach polsko-ukraińskich na ulicach miasta, Przemyśl był znowu wolny. Najmłodsi z poległych w listopadzie i grudniu 1918 roku zostali nazwani Orlętami Przemyskimi. W latach międzywojennych Przemyśl był trzecim co do wielkości miastem w tej części kraju po Krakowie i Lwowie. Stacjonował tu duży garnizon Wojska Polskiego, którego żołnierze wzięli czynny udział w obrony Ojczyzny we wrześniu 1939 roku.

II wojna światowa była tragicznym rozdziałem w historii Przemyśla. Pod koniec września 1939 roku San stał się granicą dwóch najeźdźców. Przemyśl podzielił los kraju zajętego przez okupantów. Niemcy pozostali na Zasaniu, sowietom przypadło w łupie Stare Miasto i Śródmieście, skąd następnie wywieźli do łagrów wiele polskich rodzin. Okupanci wybudowali w mieście liczne schrony Linii Mołotowa. W czerwcu 1941 roku podczas ataku Niemiec na ZSRR dawni sojusznicy toczyli na ulicach regularne walki. W wyniku ostrzału artylerii legły w gruzach całe kwartały kamienic, w tym także zabytkowe budowle, zginęło wielu mieszkańców. Po zajęciu całego miasta hitlerowcy zamordowali w masowych egzekucjach i obozach zagłady niemal całą społeczność żydowską Przemyśla.
 
Koniec niemieckiej okupacji w lipcu 1944 roku nie przyniósł miastu i jego okolicom upragnionego spokoju. Ziemia Przemyska została sztucznie przecięta nową „granicą przyjaźni” ze Związkiem Radzieckim. W bezpośrednim sąsiedztwie Przemyśla trwały walki z ukraińskimi nacjonalistami. Ludność ukraińska została w większości wysiedlona do ZSRR lub na Ziemie Odzyskane. W Przemyślu i jego okolicach osiedlali się Polacy wypędzeni ze swoich domów na dawnych Kresach, które przypadły sowieckiej Ukrainie.
Komunistyczne władze sprowadziły Przemyśl do roli niewiele znaczącego miasta powiatowego, którego rozwój hamowało przygraniczne położenie. Sytuacja Przemyśla nieco się polepszyła po podniesieniu go w 1975 roku do rangi miasta wojewódzkiego. Po ostatniej reformie administracyjnej i zlikwidowaniu województwa przemyskiego Przemyśl stał się miastem na prawach powiatu.


Przemyśl - basic information

Przemyśl is one of a select group of the oldest and the most beautiful Polish towns. Its thousand years of turbulent history have been inextricably linked with the fate of the whole Polish republic.

The town situated at the foot of the Carpathians, vaunting a wealth of more than a thousand monuments, enchants us with an unforgettable landscape of steep, narrow streets, adjoining historical buildings and old churches with towers that climb ever higher.

Souvenirs of great European history, the proximity of former Polish Borderlands and their exceptional atmosphere have made Przemyśl develop a specific climate throughout the ages, the one that many more bigger and seemingly more important towns cannot boast of. Its inhabitants, many of whom have been living there for several generations, their traditional hospitality, and their bold and implemented plans for the future have the result that Przemyśl gains attractiveness, becoming a main tourist centre in the Podkarpacie region.

Though Przemyśl lost the status of the biggest town within the said region a dozen or so years ago, it is still the seat of two archdioceses and unique museums, as well as a place of interesting cultural events. The neighbouring forts of the Przemyśl Fortress and the border with the Ukraine, the proximity of the Bieszczady, the Eastern Carpathians and Lviv – these are additional assets of Przemyśl that really earn it the right to be called a unique town.

 

Przemyśl – general information

Przemyśl is situated in a south-eastern Poland and it is the part of the Subcarpathian Voivodeship. The town is situated on the river San, in the borderline of the Carpathian Foothills, Sandomierz Basin and the San-Dniester Plateau. Przemyśl is the city lies in the Przemyśl Gate, nearby the border with Ukraine. Przemyśl is not only one of the oldest towns in Poland, but also the one with the largest number of monuments. According to the statistics from 2009, Przemyśl has got over 65 000 inhabitants and it is the third largest town in the Subcarpathian Voivodeship.

Przemyśl is a multicultural city, which gathers the representatives and members of various nations, faiths and rites. This diversity is clearly resembled in different places and districts. Przemyśl is also the centre of local authority, an industrial centre and a road and rail hub, situated nearby the frontier crossing in Medyka.

Źródło: Opracowanie/ tłumaczenie własne


Przemyśl – history

For thousands of years, settlers were attracted by the fertile San Valley, where the Sandomierz Basin meets the Carpathians. The Lendian Tribe, who belonged to the Western Slavs, erected a fortified town at the meeting point of important trade routes.

“In the year of our Lord 6489 (981), Włodzimierz approached the Lendians and occupied their towns in Przemyśl, Czerwień and others.”

The frequently invaded Przemyśl passed from hand to hand, conquered, among others, by the Ruthenians and Hungarians. It was even once a capital of a separate Russian Duchy for several dozen years.

Jan Długosz wrote in his chronicles:

“It was then a huge town, settled by a great number of local inhabitants and newcomers, supplied with various weapons, fortified with deep ditches and high trenches, as well as the San River, flowing from the north side of the town.”

Finally, Przemyśl was incorporated in 1340 into Poland by King Casimir III the Great, who ordered the erection of a Gothic castle on a hill overlooking the town.

As early as in the 14th century, the town’s coat of arms was visible on the town seal: a walking bear with a cross above it. In the Middle Ages, a bear, the ruler of European forests and woods, symbolized power, bravery and tenacity towards enemies.

The founder of the Jagiellonian dynasty erected a Gothic Cathedral at the foot of the Castle Hill. The town was the seat of two dioceses. The subsequent Polish kings cared for the development of Przemyśl. New secular and sacral buildings were built, new settlers from within the country and abroad settled there, numerous religious congregations and guilds were established.

Huge fortifications with towers and three gates began to be erected. Evidence of the wealth of Przemyśl and its inhabitants (Poles, Ruthenians, Germans and Jews) is an impressive town hall and a water supply system.

The First Partition of Poland in 1772 deprived Przemyśl’s townspeople of their Polish nationality for 146 years. The Przemyśl Land fell to the Austrians, who created a new province, Galicia, on the seized lands. The invaders quickly established their order in the town. They had almost all town walls, a town hall and some churches demolished. The town was even sold to private hands, but following the interventions of the townspeople, Emperor Joseph II returned the status of free town to Przemyśl in 1789.

The strategic location of Przemyśl was appreciated by the Austrians, who decided to build a fortress here. The first fortification works were conducted in 1854. The construction and modernisation of forts and field fortifications were continued until 1878, practically up to the outbreak of WWI.

The Austrians erected one of the most important fortresses of the old continent in the hills around Przemyśl. Its aim was to stop the Russian army that was approaching from the east. The town, surrounded by two rings of fortifications, experienced a second splendour.

Przemyśl got railway connections with Cracow, Lviv and Budapest. New, representative buildings, barracks and hospitals, hotels, magnificent tenement houses and villas, industrial plants and field airports were built there. The number of Przemyśl citizens surged.

Przemyśl played an important role in the struggle between the contemporary European superpowers. Fights for the Przemyśl Fortress are perceived by historians as the greatest battles of the 20th century in Europe. The ruins of the huge forts and cemeteries attract many domestic and foreign tourists and fortification lovers to Przemyśl. Thanks to the novel by Jarosław Haszek, “Adventures of the Good Soldier Švejk,” Przemyśl was included into global literature. Joseph Švejk lived his adventures here in 1915.

 

Przemyśl in contemporary history

When the foundations of the Habsburg Dynasty were shaking, Przemyśl citizens began to struggle for the Polish identity, based on the example of the inhabitants of Lviv. On 11 November, 1918, following short Polish and Ukrainian fights in the streets, Przemyśl became free again. The youngest fighters, killed in November and December 1918, were called the Eaglets of Przemyśl. During the interwar period, Przemyśl was the third biggest town in this part of the country, after Cracow and Lviv. A big garrison of the Polish Army was stationed here. Its soldiers had an active role in the defence of their homeland in September 1939.

WWII was a tragic chapter in the history of Przemyśl. At the end of September 1939, the San became a border for two invaders. Przemyśl shared the fate of the whole country, occupied by invaders: the Germans stayed behind in the San region, and the Soviets seized the Old Town and the Centre, from where they deported many Polish families to forced-labour camps. The invaders built numerous shelters of the so-called Molotov Line in the town. In June 1941, during German attacks of the USSR, the former allies fought regularly in the streets. Shellfire destroyed entire districts of tenement houses, including historical buildings, and many townspeople were killed. Having captured the whole town, the Nazis almost entirely exterminated the Jewish community, either through mass executions or in extermination camps.

The end of German occupation in 1944 did not bring the town and its surroundings their long-awaited peace. The Przemyśl Land was artificially divided by a new “border of friendship” with the USSR. Battles with Ukrainian nationalists took place in the immediate vicinity of Przemyśl. The majority of Ukrainian citizens were displaced to the USSR or to Regained Territories. Poles who had been expelled from their houses in the former Borderlands settled in Przemyśl. In turn, the Soviet Ukraine took over the Borderlands.

Communistic authorities limited the role of Przemyśl to an unimportant district town, whose development was hindered by its border location. The situation of Przemyśl improved slightly upon its appointment in 1975 to the rank of a provincial town. Following the last administrative reform and the liquidation of the Przemyśl Voivodeship, it became a district town.

 

Źródło: http://www.przemysl.pl/english/545/551/